Жаңалықтар

Оңтүстік-Шығыс Азияның қышқыл тропикалық топырақтарына ең қолайлы тыңайтқыштар әдетте суда еритін фосфор көзі, дақылдың сезімталдығы мен топырақтағы қорына сай таңдалған калий және бірнеше кезеңге бөліп енгізілетін азот болып табылады. Қышқылдық тамырдың өсуін шектейтін жерлерде әк немесе доломит те осы бағдарламаға қосылуы керек. Құрамында NPK көп шоғырланған тыңайтқыштың өзі алюминий уыттылығын, магний тапшылығын немесе мол жауын-шашын кезінде қоректік заттардың жылдам шайылуын түзете алмайды.

Осы материалдардың бірін таңдағанда, алдымен үш мәселені ажырату қажет: тамыр өсуін шектейтін қышқылдық; темір мен алюминий қосылыстарында байланып қалатын фосфор; белсенді тамыр аймағынан төмен шайылатын жылжымалы қоректік заттар. Құрғақ жердегі жүгері, су басқан күріш, майлы пальма және тропикалық жеміс дақылдары, топырақтың pH көрсеткіші ұқсас болған күннің өзінде, әртүрлі тәсілді қажет етеді.

Қышқылдықты тамыр ортасымен бірге бағалаңыз

Топырақтың pH көрсеткіші оның қышқылдығын көрсетеді, бірақ әк қажеттілігін анықтамайды. pH мәні бірдей екі топыраққа саз мөлшері, органикалық заттар және резервтік қышқылдық әртүрлі болғандықтан, түзеткіштің мөлшері де айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Алмасатын алюминий, кальций мен магний мөлшері және жергілікті жағдайларға калибрленген әк қажеттілігін анықтау сынағы өңдеу әдісін таңдауға сенімдірек негіз болады. Зертханалық әдіс те маңызды: суда өлшенген pH мәнін тұз ерітіндісінде өлшенген нәтижемен тікелей салыстыруға болмайды.

Қатты үгілген, құрғақ жер топырақтарында алюминий уыттылығы тамырды қысқартып, қоректік заттар мен судың сіңуін шектеуі мүмкін. Мұндай таяз тамыр жүйесіне тыңайтқышты көбірек енгізу көбіне күткен нәтиже бермейді. Топырақтың төменгі қабатында қышқылдық болуы мүмкін болса, үстіңгі және астыңғы қабаттардан бөлек сынама алу қоректік зат тапшылығын тамыр өсуінің шектелуінен ажыратуға көмектеседі; беткі қабатты өңдеу соңғы мәселені тек біртіндеп түзетеді.

Фосфор нәтижелерін де мұқият түсіндіру қажет. Әртүрлі экстрагенттер топырақтағы фосфордың әртүрлі үлесін бөліп шығарады, сондықтан бір әдіске калибрленген түсіндірмені басқа әдіске жай ғана қолдануға болмайды. Жергілікті топырақ жағдайларына негізделген сынақ пен дақылдың оған беретін реакциясын түсіндіру тәсілін пайдаланыңыз. Жалпы фосфор мөлшері едәуір бола тұра, өсімдікке қолжетімді фосфордың аз болуы оның топырақта қатты байланып қалуына сәйкес келеді; бұл өздігінен фосфорды көп мөлшерде шашып енгізу қажет дегенді білдірмейді.

Су басқан күріш алқаптарын бөлек бағалау қажет. Су басу топырақ химиясын өзгертеді және көбіне қышқыл минералды топырақтардың pH деңгейін көтеріп, фосфордың қолжетімділігі мен металдардың ерігіштігін өзгертеді. Қышқыл сульфатты топырақтарда мәселе басқаша: дренаж сульфидтерді тотықтырып, күшті қышқылдық тудыруы мүмкін. Оларды басқару тек тыңайтқышты ауыстырумен шектелмей, суды реттеуді де қажет етеді.

Тыңайтқыш тиімділігін бағаламас бұрын қышқылдықты түзетіңіз

Қышқылдықты түзету және кальциймен қамтамасыз ету қажет болса, кальцитті әкті таңдаңыз; магний де жетіспесе, доломитті таңдаңыз. Екі материалды да тек зертханада сілтілі суспензия түзетініне қарап таңдауға болмайды. Ауыл шаруашылығындағы тиімділігі бейтараптандыру қабілетіне, ұнтақталу дәрежесіне, енгізу мөлшеріне және ылғалды топырақпен жанасуына байланысты.

Әк өнімдерін қолданылатын жергілікті әдіс бойынша олардың тиімді бейтараптандыру қабілетіне қарап салыстырыңыз. Химиялық тазалығы жоғары, бірақ бөлшектері ірі материал дақылдың бастапқы өсу кезеңінде баяу әрекет етуі мүмкін. Жер жыртуға болатын жерде оны көзделген тамыр қабатына араластыру топырақпен жанасуын жақсартады. Қалыптасқан плантацияларда беткі қабатқа енгізу көбірек уақыт алады, ал терең қабаттарға әсерін бөлек бағалау қажет.

Мақсатты pH мәні дақыл мен топырақтағы шектеуші факторларға сай болуы керек. Қышқыл тропикалық топырақтың бәрінің pH деңгейін бейтарап мәнге дейін көтеру артық шығынға әкеліп, кейбір микроэлементтердің қолжетімділігін төмендетуі мүмкін. Концентрацияланған несепнәрді немесе аммонийлі тыңайтқыштарды жаңа енгізілген әкпен тікелей жанастырмаңыз, себебі сол маңдағы pH деңгейінің уақытша көтерілуі аммиак шығынын арттыруы мүмкін. Енгізу уақыты мен тәсілін осы өзара әсерді ескере отырып таңдаңыз.

Фосфор көздері: қаптамадағы көрсеткіштен гөрі қолжетімділік маңызды

Фосфорға тез жауап беруі қажет дақылдар үшін моноаммоний фосфаты, диаммоний фосфаты, жай суперфосфат немесе үштік суперфосфат сияқты суда еритін көздер өңделмеген фосфоритке қарағанда болжамдырақ бастапқы нұсқа ұсынады. Ерігеннен кейін олардың фосфоры да топырақпен әрекеттеседі. Сондықтан көзді таңдау оның топыраққа орналастырылуымен және күшті қышқылдықты түзетумен қатар жүргізілуі керек.

Тыңайтқышты жолақтап енгізу оны жас тамырға қолжетімді жерде шоғырландырып, тыңайтқыштың бүкіл топырақ көлемімен жанасуын азайту арқылы фосфордың бастапқы сіңуін жақсарта алады. Жолақ тұқымнан қауіпсіз қашықтықта орналасуы керек. Жыртылатын тамыр аймағындағы фосфор қорын арттыру қажет болғанда тыңайтқышты топырақ бетіне шашып, кейін араластыру пайдалы. Бұл тәсілдер әртүрлі мақсатқа қызмет етеді: тұқым маңындағы бастапқы жолақ бүкіл алқаптағы тапшылықты міндетті түрде түзетпейді.

Фосфоритті ерекше мұқият бағалау қажет. Қышқыл орта оның еруіне қолайлы болғанымен, топырақтың pH мәні төмен болуы ғана агрономиялық тиімділігін дәлелдемейді. Реактивтілігі төмен материал қысқа вегетациялық кезеңдегі дақылға фосфорды тым баяу бере алады. Әктеу де оның еру жағдайын өзгертеді. Реактивтілік немесе жарамды ерігіштік туралы ақпаратсыз, тек жалпы фосфор мөлшерін көрсететін сипаттама алмастыруға жеткілікті негіз болмайды.

Калийді дақылдың реакциясы мен топырақта сақталуына қарай таңдаңыз

Хлоридке шектеу жоқ жерде калий хлориді, әдетте калий тұзы немесе MOP деп аталады, қолдануға ыңғайлы көз болып табылады. Хлоридке сезімтал дақылдарда, белгілі бір сапа мақсаты қойылғанда немесе күкірт қажет болғанда калий сульфаты, яғни SOP, тиімдірек нұсқа бола алады. Хлоридке төзімділік және күкірттің жеткілікті қоры болған жағдайда SOP дақыл өнімділігін автоматты түрде жақсартпайды.

Суару суы мен басқа тыңайтқыштар арқылы берілетін хлоридті де есепке алыңыз. Тұздану мәселесі болса, калий көзін таңдаумен қатар тұздардың жалпы мөлшері мен енгізу тәсілі де маңызды. Жылдық жауын-шашын мөлшері жоғары аймақта да, әсіресе құрғақ кезеңде, тамыр маңындағы тыңайтқыш концентрациясының шамадан тыс болуы дақылдың бастапқы өсуіне зиян келтіруі мүмкін.

Құмды немесе катион алмасу сыйымдылығы төмен топырақтарда калийді бірнеше бөлікке бөліп енгізу дақыл сіңіріп үлгергенге дейін шайылып кету қаупін азайтады. Ауыр топырақтар калийді көбірек ұстай алады, дегенмен оның сақталуы мен босап шығуы минералдық құрамына байланысты. Дақылмен бірге шығарылатын калий де маңызды: жеміс, жеміс шоқтары немесе биомасса жиналғанда, қоректік заттар алқаптан әкетіледі, сондықтан мұны қоректік заттар балансында ескеру қажет.

Магний тапшылығы калийге дақылдың жауабын шектеуі мүмкін. Магний қоры мардымсыз болса, калийді көп мөлшерде енгізу магнийдің сіңу мәселесін ушықтыруы ықтимал. Қышқылдықты да, магний тапшылығын да түзету қажет болғанда доломит пайдалы; әктеу қажет болмаса, магний сульфаты магнийдің жақсырақ еритін көзі болып табылады.

Азотты таңдау су режиміне байланысты

Енгізу тәсілі мен уақытын азот шығынын азайтатындай таңдаған жағдайда несепнәрді көптеген өңірлік жүйеде қолдануға болады. Топырақ бетіне шашылған несепнәрден аммиак түрінде азот жоғалуы мүмкін. Бұл қышқыл топырақта да болады, өйткені несепнәрдің гидролизі әр түйіршіктің айналасындағы pH деңгейін уақытша көтереді. Несепнәрді топыраққа араластыру немесе оны топыраққа жеткілікті мөлшердегі жауын-шашынмен ерітіп енгізу мұндай шығын қаупін азайтады. Алайда нөсер жауын тиімді сіңудің орнына ағын судың түзілуіне немесе кейіннен шайылуға әкелуі мүмкін.

Аммоний сульфаты азот пен күкіртті қатар береді, сондықтан күкірт тапшылығы анықталған жерде пайдалы. Оны қайта-қайта қолдану аммоний нитрификацияланған кезде едәуір қышқылдық тудырады. Сондықтан оның қоректік құндылығын топырақтың буферлік сыйымдылығымен және соған байланысты әк қажеттілігімен бірге бағалау керек. Оны тек топырақ тропикалық болғандықтан таңдау қышқылданудың жалғасатынын ескермейді.

Құрамында нитрат бар тыңайтқыштар қолайлы құрғақ жер дақылдары үшін тез қолжетімді азот береді, бірақ нөсер жауын кезінде нитрат шайылуға бейім. Үздіксіз су басқан күріш топырағында нитрат денитрификацияға бейім. Су режиміне сай енгізу орны мен уақыты таңдалған несепнәрге немесе аммонийге негізделген тәсілдер мұндай жағдайда әдетте тиімдірек келеді.

Азотты дақыл орныққан кезеңге және қоректік затқа сұранысы күшті болатын мерзімдерге бөліп енгізіңіз. Бөліп енгізудің қолайлы кестесі тамырдың тереңдігіне, дақылдың өсу ұзақтығына, топырақтың механикалық құрамына және күтілетін жауын-шашынға байланысты. Белгілі бір шығын жолы немесе енгізу шектеуі негіз болғанда бақыланатын босап шығатын тыңайтқыштар мен ингибиторларды қарастыруға болады. Олардың тиімділігі жергілікті температура мен ылғал жағдайларында дәлелденуі қажет; қоректік заттың ұзағырақ босап шығуы оның дақылдың сіңіруіне міндетті түрде жақсырақ сәйкес келетінін білдірмейді.

Құрама NPK тыңайтқышын тек қоректік элементтер арақатынасы сәйкес келгенде қолданыңыз

Құрама NPK тыңайтқышы енгізуді жеңілдетеді, бірақ қолдануға ыңғайлы арақатынас қоректік заттар теңгерімсіздігін тудыруы мүмкін. Азот қажеттілігін өтеу үшін фосфоры мол тыңайтқышты қайта-қайта қолдану топырақта фосфордың жиналуына, ал калийдің жетіспеуіне әкелуі ықтимал. Керісінше, жеміс түзу кезеңіне жарайтын марка тапшылығы бар топыраққа дақыл орныққан кезде фосфорды тым аз беруі мүмкін.

Қоректік заттардың мөлшерін бірдей есептеу негізінде салыстырыңыз. Тыңайтқыш жапсырмаларында азотты әдетте N, фосфорды P₂O₅, ал калийді K₂O түрінде көрсетеді; зертханалық есептерде элементтік фосфор мен калий қолданылуы мүмкін. Осы өлшемдерді араластыру енгізу мөлшерін қате есептеуге әкеледі. Топырақтағы қор мен дақылмен бірге шығарылатын мөлшер қолжетімді құрама тыңайтқыштың құрамына сәйкес келмеген жағдайда, қоректік заттардың жеке көздерін қолдану мөлшерді икемдірек реттеуге мүмкіндік береді.

Физикалық қоспаларда түйіршік өлшемдерінің өзара сәйкестігі тасымалдау және шашу кезінде қоспаның бөлініп кетуіне әсер етеді. Қабаттарға ажыраған жүктің бір бөлігінен алынған сынама алқапқа жететін қоректік заттар арақатынасын көрсетпеуі мүмкін. Сондықтан ылғал, кесектену, түйіршік беріктігі және шашылу сипаттамалары өңдеуге ыңғайлылықпен қатар енгізу дәлдігіне де әсер етеді.

Таңдауға әсер ететін сипаттамалар

Тыңайтқыштың пайдалы сипаттамасында кепілдендірілген қоректік заттар, олардың химиялық формалары және қолжетімділіктің маңызды көрсеткіштері көрсетіледі. Фосфор бойынша жалпы мөлшерді суда еритін немесе мәлімделген басқа еритін фракциялардан ажыратыңыз. Калий бойынша хлорид немесе сульфаттың қайсысы негізгі ілеспе анион екенін анықтаңыз. Күкірт пен магнийдің мөлшері олардың қандай формада берілгенін де көрсетуі керек, өйткені босап шығу жылдамдығы әртүрлі.

Өнеркәсіптік химиялық тазалық ауыл шаруашылығында қолдануға жарамдылығын дәлелдемейді. Мысалы, Қорғасын монооксиді CAS#1317-36-8 — өнеркәсіптік қорғасын қосылысы, оны тыңайтқыш немесе әктеу материалы ретінде қолдануға болмайды. Оның тазалығы мен суспензиясының pH мәні ауыл шаруашылығында қолдануға негіз бола алмайды; қорғасын топыраққа түссе, оны ластайды. Қоректік құндлагын бағаламас бұрын өнімнің атауы, ауыл шаруашылығында қолдануға арналған эссендігі және ластаушы заттарға қойылатын талаптар өзара сәйкес екеніне көз жеткізу қажет.

Фосфорлы тыңайтқыштар мен минералды түзеткіштерді тағайындалған нарықта қолданылатын талаптарға сәйкес ластаушы заттарға да тексеру қажет. Қоректік заттар талдауының өзі талаптарға сәйкестікті растай алмайды. Партия құжаттары жеткізілген материалды мәлімделген құрамымен байланыстыруы керек, ал қаптама ылғалға сезімтал өнімдерді ылғалды ортада сақтау және тасымалдау кезінде қорғауы қажет.

Екі тыңайтқыш бағдарламасының қайсысы қолайлы екені әлі анық болмаса, жергілікті салыстыруда қоректік заттардың мөлшерін бірдей деңгейде ұстап, әктеудің әсерін тыңайтқыш көзінің әсерінен бөлек бағалаңыз. Енгізу тәсілін, жауын-шашын немесе суару көлемін, дақылдың жауабын және жиналған өнімнің мөлшерін немесе сапасын тіркеңіз. Көпжылдық дақылдарда жапырақ үлгісі дақылға тән жапырақ орны мен өсу кезеңіне сай алынған жағдайда, ұлпа талдауы топырақ сынағын толықтырады. Бұл бақылаулар шектеуші фактор қоректік заттардың берілуі, қышқылдық немесе сіңудің шектелуі екенін анықтауға көмектеседі.